صنایع دستی در تبعیض بانک‌ها/ تسهیلاتی که به هنرمندان نمی‌رسد!

به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، در سال‌های اخیر، صنایع دستی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پیشران‌های اشتغال خرد و پایدار در استان گلستان، نقشی فراتر از یک فعالیت هنری صرف پیدا کرده و به یکی از ارکان مهم اقتصاد خانواده‌های روستایی و شهری تبدیل شده است. استانی که با تنوع قومی و فرهنگی خود، از ترکمن‌ها تا فارس‌ها و دیگر اقوام، مجموعه‌ای کم‌نظیر از هنرهای سنتی را در دل خود جای داده و 80 رشته فعال صنایع دستی را در خود حفظ کرده است؛ رشته‌هایی که 34 مورد آن ریشه عمیق در فرهنگ بومی این خطه دارد و بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی منطقه را شکل می‌دهد.

با این حال، در کنار این ظرفیت ارزشمند، چالش‌های ساختاری متعددی نیز این حوزه را تحت تأثیر قرار داده است؛ از ناپایداری منابع مالی و تأخیر در ابلاغ اعتبارات گرفته تا سخت‌گیری‌های بانکی، نبود وثایق متناسب با ماهیت مشاغل خرد، و ضعف زیرساخت‌های بازاریابی و فروش. مجموعه این عوامل باعث شده است که با وجود ثبت نام بیش از 40 هزار هنرمند در سامانه‌های رسمی طی سال‌های گذشته، تنها حدود 10 هزار نفر از آنان در سال‌های اخیر به‌صورت مستمر فعالیت داشته باشند؛ آماری که نشان‌دهنده خروج تدریجی بخش قابل توجهی از فعالان این حوزه از چرخه تولید است.

در این میان، تسهیلات حمایتی به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای حفظ و توسعه صنایع دستی، نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند؛ تسهیلاتی که از محل تبصره 18، تبصره 15 و همچنین منابعی همچون بنیاد برکت و بنیاد علوی تأمین می‌شود و قرار است موتور محرک طرح‌های خرد و خوداشتغالی در این حوزه باشد. با این وجود، تأخیر در ابلاغ اعتبارات، محدودیت منابع در برخی تبصره‌ها، و فرآیندهای پیچیده و زمان‌بر بانکی، موجب شده است که این حمایت‌ها در بسیاری از موارد نتواند پاسخگوی نیاز واقعی هنرمندان باشد.

در کنار چالش‌های مالی، تحولات اخیر از جمله جنگ‌های منطقه‌ای، کاهش سفرهای گردشگری و به‌ویژه اختلالات و قطعی‌های اینترنت نیز ضربه قابل توجهی به بازار فروش صنایع دستی وارد کرده است؛ بازاری که بخش مهمی از آن طی سال‌های اخیر به سمت فروش آنلاین و نمایشگاه‌های فصلی حرکت کرده بود، اما با اختلال در این مسیرها، عملاً بخشی از ظرفیت فروش هنرمندان از دست رفته است.

اکنون در شرایطی که صنایع دستی گلستان همزمان با ظرفیت‌های گسترده و چالش‌های جدی روبه‌روست، موضوع نحوه تأمین مالی، کارآمدی تسهیلات، و راهکارهای رونق دوباره این بخش، به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری و مطالبه فعالان این حوزه تبدیل شده است خبرنگار تسنیم در گفت‌وگویی تفصیلی با مریم حاجی‌ابراهیمی، معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی اداره کل میراث فرهنگی گلستان ‌موانع موجود و چشم‌انداز پیش‌روی این بخش را تشریح کرد که از نظر خوانندگان محترم تسنیم می‌گذرد: 

‌تسنیم: مهم‌ترین منابع تامین مالی تسهیلات صنایع دستی در گلستان کدامند و وضعیت فعلی پرداخت آنها چگونه است؟ 

حاجی‌ابراهیمی: تسهیلات حوزه صنایع دستی استان عمدتاً از سه منبع اعتباری تأمین می‌شود. نخست، اعتبارات تبصره 18 قانون بودجه است که از طریق صندوق کارآفرینی امید در اختیار هنرمندان قرار می‌گیرد. این اعتبارات عموماً برای طرح‌های خرد و خوداشتغالی در نظر گرفته شده و فرآیند پرداخت آن نسبت به سایر منابع سریع‌تر است.

منبع دوم، تبصره 15 است که از طریق بانک‌های عامل چهارگانه شامل ملت، ملی، سپه و صادرات پرداخت می‌شود. سومین منبع نیز تسهیلاتی است که از سوی بنیاد برکت و بنیاد علوی‌ تأمین می‌‌شود.

در سال 1404، از محل تبصره 18 مبلغ 14 میلیارد و 800 میلیون تومان اعتبار داشتیم که در حال اتمام است و پیش‌بینی می‌شود طی دو تا سه روز آینده به صفر برسد. از محل تبصره 15 نیز تاکنون 30 میلیارد تومان تسهیلات برای 126 طرح پرداخت شده و این روند همچنان ادامه دارد.

تسنیم: چه موانعی بر سر راه پرداخت بموقع و کافی تسهیلات به هنرمندان وجود دارد؟ 

حاجی‌ابراهیمی: مهم‌ترین مانع، دیرکرد ابلاغ اعتبارات از سوی مراجع بالادستی است. معمولاً اعتبارات هر سال با تأخیر نسبت به آغاز سال ابلاغ می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود هنرمندان در ماه‌های اول سال با مشکل نقدینگی مواجه شوند. برای مثال، اعتبارات سال 1405 هنوز به طور رسمی ابلاغ نشده و ما همچنان در حال پرداخت اعتبارات سال گذشته هستیم.

علاوه بر این، فرآیند طولانی بررسی پرونده‌ها در بانک‌ها و شرایط ضمانتی سختگیرانه نیز از دیگر موانع اصلی محسوب می‌شود. بسیاری از هنرمندان صنایع دستی به دلیل نداشتن ضامن معتبر یا سابقه مالی کافی، با مشکل اخذ تسهیلات مواجه می‌شوند. همچنین برخی بانک‌ها اولویت پرداخت را به طرح‌های بزرگتر می‌دهند و هنرمندان خرد کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

تسنیم: جنگ اخیر و قطعی اینترنت چه تاثیری بر فروش و بازاریابی صنایع دستی گلستان داشته است؟ 

حاجی ابراهیمی: از لحاظ فیزیکی و فضایی، خوشبختانه آسیبی به کارگاه‌های تولیدی وارد نشده است. اما تأثیرات غیرمستقیم بسیار عمیق بوده. لغو نمایشگاه‌ها و بازارچه‌های فصلی که مهم‌ترین کانال فروش مستقیم هنرمندان محسوب می‌شوند، ضربه سنگینی به اقتصاد این حوزه وارد کرد. بسیاری از هنرمندان تمام سرمایه‌گذاری خود را برای حضور در این رویدادها انجام می‌دهند و لغو ناگهانی آنها به معنای از دست رفتن فرصت فروش چندین ماهه است.

مشکل دیگر، کاهش سفرهای گردشگری به دلیل فضای جنگی بود. مسافران حال و هوای سفر نداشتند و خرید صنایع دستی به عنوان یک کالای غیرضروری، به شدت کاهش یافت. همچنین قطعی مکرر اینترنت آسیب جدی به فروشگاه‌های آنلاین وارد کرده است. بسیاری از هنرمندان در دو سال اخیر به سمت فروش مجازی روی آورده بودند، اما با اختلال در ارتباطات، عملاً امکان ارائه محصول، دریافت سفارش و پیگیری مشتریان را از دست داده‌اند. نسبت به سال‌های گذشته، افت بسیار شدیدی در فروش داشته‌ایم.

تسنیم: وضعیت کمّی رشته‌ها و هنرمندان فعال صنایع دستی استان چگونه است؟  

حاجی ابراهیمی: بر اساس آخرین آمار، کل رشته‌های فعال صنایع دستی در استان گلستان 80 رشته است. از این تعداد، 34 رشته بومی استان محسوب می‌شود که ریشه در فرهنگ و تاریخ اقوام ساکن در این خطه دارد. قالی ترکمن، نمد مالی، رودوزی‌های سنتی، چادرشب بافی و سفال از جمله مهم‌ترین رشته‌های بومی هستند که همچنان به صورت فعال توسط هنرمندان استان دنبال می‌شود.

در بخش نیروی انسانی، بر اساس سامانه صدور مجوز، در طول سال‌های گذشته 40 هزار هنرمن در استان ثبت نام کرده‌اند. اما آمار هنرمندانی که طی سه سال اخیر موفق به تمدید پروانه کسب خود شده و به صورت مستمر فعالیت دارند، حدود 10 هزار نفر است. این فاصله آماری نشان می‌دهد که بسیاری از هنرمندان به دلایل مختلف از جمله مشکلات اقتصادی، نبود بازار فروش یا تغییر شغل، فعالیت خود را متوقف کرده‌اند.

تسنیم: چه راهکارهایی برای بهبود وضعیت تسهیلات‌دهی و رونق صنایع دستی استان پیشنهاد می‌شود؟ 

حاجی‌ابراهیمی: مهمترین راهکار، پیش‌بینی اعتبارات سال آینده در بودجه سنواتی و ابلاغ به موقع آن در اولین ماه سال است. هر سال با تأخیر در ابلاغ، عملاً چند ماه ابتدایی سال را از دست می‌دهیم و هنرمندان برای تأمین مواد اولیه با مشکل مواجه می‌شوند. پیشنهاد دوم، ساده‌سازی فرآیندهای ضمانتی و پذیرش انواع دیگر وثایق مانند سفته جمعی، بیمه نامه یا معرفی‌نامه از سوی اتحادیه‌های صنفی است.

راهکار سوم،‌ ایجاد صندوق ضمانت صنایع دستی در استان است. این صندوق می‌تواند به عنوان ضامن هنرمندان در برابر بانک‌ها عمل کند و مشکل کمبود ضامن معتبر را حل نماید. راهکار چهارم، توسعه پلتفرم‌های فروش مجازی آفلاین یا فروشگاه‌هایی است که در زمان قطعی اینترنت نیز قابل دسترسی باشند. همچنین برگزاری نمایشگاه‌های مجازی و ارسال محصولات از طریق پست، می‌تواند تا حدودی آسیب‌های ناشی از تعطیلی نمایشگاه‌های حضوری را جبران کند. در نهایت، همکاری بیشتر بانک‌های عامل از جمله کاهش نرخ سود و افزایش زمان تنفس تسهیلات، تأثیر بسزایی در رونق دوباره این حوزه خواهد داشت.

انتهای پیام/