مقایسه‌گری؛ تله نامرئی والدین در مسیر تربیت

زهرا ملکی در گفتگو با «موج‌رسا»؛ با اشاره به اینکه مقایسه‌گری در خانواده، یکی از آسیب‌های خاموش اما عمیق در تربیت نوجوانان است؛ عنوان کرد: رفتاری که گاه از سر دلسوزی، انگیزه‌بخشی یا نگرانی والدین شکل می‌گیرد، اما در عمل می‌تواند به فرسایش روحی فرزندان منجر شود.

وی افزود: بسیاری از پدر و مادرها بی‌آنکه متوجه باشند، با جملاتی مانند «ببین فرزند فلانی چقدر درس‌خوان است»، «خواهرت در سن تو مسئول‌تر بود» یا «پسردایی‌ات از تو موفق‌تر است» ذهن نوجوان را وارد میدان مقایسه‌ای می‌کنند که در آن، احساس ارزشمندی به‌تدریج فرومی‌ریزد.

این کارشناس با تاکید بر اینکه نوجوانی، دوره شکل‌گیری هویت، عزت‌نفس و خودباوری است، یادآور شد: در این سن، فرد بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد که پذیرفته شود، دیده شود و برای ویژگی‌های شخصی خود مورد احترام قرار گیرد. 

وقتی نوجوان مدام با دیگران سنجیده می‌شود، این پیام را دریافت می‌کند که «آن‌گونه که هست، کافی نیست»، تکرار این احساس، به مرور زمینه‌ساز اضطراب، احساس ناکامی، خشم پنهان، کاهش اعتمادبه‌نفس و حتی گوشه‌گیری می‌شود.

ملکی با تاکید بر اینکه نوجوانی که مدام در معرض مقایسه قرار دارد، به جای آنکه استعدادهای خود را کشف کند، درگیر اثبات خود به دیگران می‌شود، اظهار داشت: مقایسه‌گری خانوادگی فقط به حوزه درس و موفقیت محدود نمی‌شود، گاهی ظاهر، رفتار اجتماعی، مهارت‌های فردی، نوع صحبت کردن، یا حتی میزان محبوبیت فرزند نیز با دیگران سنجیده می‌شود.

این نوع برخورد، شخصیت نوجوان را تحت فشار قرار می‌دهد و او را به سمت خودکم‌بینی یا رقابت ناسالم سوق می‌دهد. در برخی موارد نیز نوجوان برای فرار از این فشار، به لجبازی، فاصله گرفتن از خانواده یا پناه بردن به فضای مجازی و جمع‌های بیرونی روی می‌آورد؛ زیرا در آنجا کم‌تر احساس قضاوت می‌کند.

این کارشناس با تاکید بر اینکه خانواده باید بداند که هر نوجوان، جهان خاص خود را دارد؛ با توانایی‌ها، ضعف‌ها، علایق و سرعت رشد متفاوت، گفت: عدالت در تربیت، به معنای یکسان دیدن فرزندان یا سنجش آن‌ها با دیگران نیست، بلکه به معنای شناخت تفاوت‌ها و احترام به مسیر منحصر‌به‌فرد هر فرد است. 

نوجوانی که در خانه احساس امنیت روانی، پذیرش و حمایت دریافت کند، بهتر می‌تواند با چالش‌های بیرون از خانه روبه‌رو شود.

این کارشناس با اشاره به اینکه اگر هدف خانواده رشد فرزند است، اضافه کرد: راه آن مقایسه نیست؛ بلکه گفتگو، تشویق، اعتماد و همراهی است، نوجوان بیش از هر چیز نیاز دارد بداند ارزش او وابسته به شباهتش با دیگران نیست. 

وی تاکید کرد: خانه باید جایی باشد که نوجوان در آن خودش را با نسخه دیروز خود مقایسه کند، نه با موفقیت‌های دیگران، تنها در چنین فضایی است که سلامت روان، انگیزه و شخصیت متعادل او فرصت شکوفایی پیدا می‌کند.