نسخه جدید پزشک خانواده/ آیا پای مردم از مطب‌ها‌ کوتاه می‌شود؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان،پزشک خانواده در حقیقت ستون اصلی نظام ارجاع و ضامن عدالت در سلامت است که با تغییر رویکرد از «درمان‌محوری» به «پیشگیری‌محوری»، تلاش دارد سطح سلامت جامعه را به‌صورت پایدار ارتقا دهد. در این مدل، برخلاف رویکردهای سنتی، تمرکز اصلی نه بر درمان بیماری‌های حاد، بلکه بر پایش مستمر سلامت افراد جامعه و شناسایی عوامل خطر پیش از بروز علائم بالینی است؛ فرآیندی که در نهایت منجر به کاهش بار بیماری‌ها و هزینه‌های کلان تحمیل‌شده به نظام سلامت کشور می‌شود.

یکی از کلیدی‌ترین کارکردهای این طرح، ایفای نقش «دروازه‌بانی سلامت» توسط پزشک خانواده است. با استقرار این نظام، پزشک به عنوان محور اصلی مدیریت سلامت، سیر درمان بیمار را در سطوح مختلف تخصصی هدایت می‌کند. این مکانیزم ضمن جلوگیری از سردرگمی بیماران در مراجعات متعدد و غیرضروری به متخصصان گوناگون، بهره‌وری خدمات درمانی را افزایش داده و از آزمون و خطاهای پرهزینه در روند درمان که موجب اتلاف منابع مالی و زمانی شهروندان می‌شود، پیشگیری می‌نماید.

بسترسازی الکترونیک در قالب سامانه «سیب» (پرونده سلامت الکترونیک)، یکی از پیش‌نیازهای حیاتی برای موفقیت این برنامه است. با ثبت داده‌های سلامت هر فرد در این سامانه، پزشک خانواده به بانک اطلاعاتی جامعی از سوابق، ترازهای سلامت و ریسک‌های احتمالی هر شهروند دسترسی پیدا می‌کند. این یکپارچگی اطلاعات، امکان مداخلات به‌موقع را فراهم کرده و اجازه می‌دهد پزشک با نگاهی کلان، وضعیت سلامت خانوار را در فواصل زمانی مشخص رصد کرده و برای هر گروه سنی، برنامه‌های اختصاصی مراقبتی تدوین کند.

از منظر اقتصادی، اجرای دقیق طرح پزشک خانواده گامی بلند در راستای کاهش «پرداخت از جیب» مردم است. با رایگان‌سازی بخش‌های عمده‌ای از خدمات پایه، معاینات دوره‌ای و ویزیت‌های اولیه، بار سنگین مالی از دوش خانوارهای کم‌درآمد برداشته می‌شود. این حمایت مالی در بسته‌های خدمتی تعریف‌شده برای بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج، تفاوت ملموسی در کاهش فشار معیشتی ایجاد کرده و دسترسی اقشار مختلف جامعه به خدمات استاندارد درمانی را بدون دغدغه‌های مالی تضمین می‌کند.

در نهایت، موفقیت این طرح نیازمند استمرار در اجرا و تعمیم الگوهای موفق پایلوت، همانند آنچه در شهرستان خدابنده زنجان پیاده‌سازی شده، به سایر مناطق کشور است. با توجه به اینکه این طرح در شهرهای بالای 20 هزار نفر با ورژن‌های به‌روزرسانی‌شده (نسخه 03) در حال اجراست، تثبیت این مدل می‌تواند به عنوان یک الگوی راهبردی در سطح ملی عمل کند. تداوم این مسیر مستلزم هماهنگی میان نهادهای بیمه‌ای، دانشگاه‌های علوم پزشکی و البته همکاری و اعتماد مردم به شبکه پزشک خانواده است که در سایه آن، شاخص‌های سلامت عمومی جهشی قابل‌توجه را تجربه خواهند کرد.

محمدرضا صائینی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زنجان در تشریح روند اجرای طرح ملی پزشک خانواده در این استان، به پرسش‌های خبرنگار تسنیم پاسخ داد:

تسنیم: روند اجرای طرح پزشک خانواده چگونه آغاز شده و تغییرات جدید نسبت به گذشته چیست؟

صائینی: برنامه پزشک خانواده موضوع جدیدی نیست و از سال 84 در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر در حال اجرا بوده است. با روی کار آمدن دولت جدید، نگاه ویژه‌ای به تکمیل سیر تکاملی این برنامه صورت گرفت تا اشکالات گذشته برطرف شود. در استان زنجان، ما جزو 5 استان پیشرو کشور هستیم که این طرح را به شهرهای بالای 20 هزار نفر گسترش داده‌ایم و در همین راستا، شهر «خدابنده» به‌عنوان شهر پایلوت انتخاب شده است. تا امروز بیش از 50 جلسه ستاد اجرایی در استان برگزار شده تا زیرساخت‌های این برنامه به‌طور دقیق مهیا شود.

تسنیم: این طرح در حال حاضر چه تعداد از جمعیت استان را تحت پوشش دارد و ساختار نظام ارجاع چگونه است؟

صائینی: در حال حاضر حدود 470 هزار نفر از جمعیت استان در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر تحت پوشش این برنامه هستند. در این سیستم، هر فرد به یک پزشک مشخص در سامانه «سیب» (پرونده سلامت الکترونیک) متصل شده است. در این سامانه، اطلاعات خانواده‌ها بر اساس سرشماری ثبت شده و پزشک موظف است در طول یک سال، پایش سلامت این خانوارها را بر عهده بگیرد. رویکرد ما این است که پزشک خانواده به عنوان «دروازه‌بان سلامت»، از بروز بیماری‌ها جلوگیری کند و در صورت بیماری، فرد را به متخصص مربوطه ارجاع دهد.

تسنیم: آیا برای پزشکان این طرح آموزش‌های ویژه‌ای در نظر گرفته شده است؟

صائینی: بله، پزشکان خانواده علاوه بر تحصیلات آکادمیک، دوره‌های ویژه و گایدلاین‌های (دستورالعمل‌های) اختصاصی نظام سلامت را آموزش می‌بینند. برای تسهیل کار، این دستورالعمل‌ها به‌صورت گام‌به‌گام در سامانه الکترونیک سلامت تعبیه شده است؛ به‌طوری که سامانه هنگام مراجعه بیمار، مراقبت‌های لازم برای گروه سنی مربوطه (اطفال، میانسال و غیره) را به پزشک یادآوری می‌کند تا هیچ‌یک از خدمات سلامت مغفول نماند.

تسنیم: در مورد رایگان بودن مراقبت‌ها و آزمایش‌ها چه توضیحی دارید؟

صائینی: در برنامه پزشک خانواده، بسته‌های خدمتی ویژه‌ای برای هر گروه سنی طراحی شده است که شامل چکاپ‌های دوره‌ای، بررسی سوابق ژنتیکی، وضعیت تغذیه، فعالیت بدنی و معاینات فیزیکی است. اگر در این مسیر نیاز به آزمایش‌های پاراکلینیکی مانند قند یا چربی خون باشد، این خدمات در مراکز دولتی طرف قرارداد به‌صورت رایگان انجام می‌شود. هدف اصلی ما در این طرح، ارتقای شاخص‌های سلامت جامعه، کاهش شدت بیماری‌ها و در نهایت افزایش امید به زندگی در بین مردم شریف استان است.

کاهش 50 درصدی فرانشیز خدمات درمانی در طرح «پزشک خانواده» زنجان

تسنیم: در حوزه دندانپزشکی چه خدماتی برای مردم در نظر گرفته شده است؟

صائینی: خوشبختانه در شهرستان خدابنده زیرساخت‌های دندانپزشکی فراتر از استانداردهای جمعیتی در نظر گرفته شده است. در این طرح، خدمات ویژه برای کودکان زیر 14 سال و مادران باردار از جمله فیشورسیلانت و فلورایدتراپی کاملاً رایگان است. سایر خدمات نیز با تعرفه‌های دولتی و کمترین پرداخت از جیب بیمار ارائه می‌شود تا دسترسی مردم به خدمات دهان و دندان تسهیل گردد.

تسنیم: میزان کاهش پرداختی بیماران در بخش‌های تخصصی، پاراکلینیک و دارو چگونه است؟

صائینی: یکی از دستاوردهای مهم این طرح، کاهش فرانشیز بیماران است. در سیستم ارجاع، فرانشیز خدمات تخصصی، آزمایشگاهی و دارویی برای بیمارانی که از مسیر پزشک خانواده معرفی شده‌اند، به 15 درصد کاهش یافته است؛ این در حالی است که فرانشیز بیماران عادی معمولاً حدود 30 درصد است. این کاهش هزینه شامل تمامی داروخانه‌ها و آزمایشگاه‌های طرف قرارداد در سطح شهرستان می‌شود که از کانال پزشک خانواده ابلاغ شده است.

تسنیم: با توجه به رایگان بودن یا کاهش چشمگیر هزینه‌ها، پایداری مالی این طرح چگونه تضمین می‌شود؟

صائینی: پایداری مالی این طرح بر دو رکن استوار است. نخست اینکه در شهرستان منتخب (خدابنده)، تعهدات بیمه‌ای با سرعت بسیار بیشتری نسبت به روال عادی پرداخت می‌شود که مانع از ایجاد وقفه در چرخه مالی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی می‌شود. دومین عامل، مدیریت صحیح هزینه‌ها با جلوگیری از مراجعات غیرضروری است. متأسفانه در سیستم فعلی، بسیاری از بیماران به دلیل «آزمون و خطا» به متخصصان مختلف مراجعه می‌کنند؛ پزشک خانواده با شناخت دقیق از بیمار و نقش «دروازه‌بانی سلامت»، مانع از این مراجعات تکراری و پرهزینه شده و با درمان‌های اولیه و اصولی، بهره‌وری نظام سلامت را افزایش می‌دهد.

اجرای طرح نوین پزشک خانواده در خدابنده

تسنیم: هدف اصلی از اجرای نسخه جدید طرح پزشک خانواده چیست و وضعیت سلامت شهروندان چگونه پایش می‌شود؟

صائینی: رویکرد ما در این طرح، پیشگیری پیش از بروز بیماری است. در سیستم جدید، برخلاف مدل‌های قدیمی که فرد تنها پس از ابتلا به بیماری مراجعه می‌کرد، ما وضعیت سلامت تمام افراد (کودکان، جوانان و بزرگسالان) را بر اساس بسته‌های خدمتی تعریف‌شده، تراز‌بندی می‌کنیم. در این فرایند، افراد بر اساس معیارهایی مانند فشار خون، دیابت، سلامت روان و سوابق ژنتیکی در ترازهای سبز، زرد، نارنجی و قرمز قرار می‌گیرند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 23 درصد جامعه ممکن است با درجات مختلفی از مشکلات سلامت روان مواجه باشند که در این طرح، ضمن غربالگری سرطان‌های شایع و بیماری‌های مزمن، مداخلات لازم توسط روان‌شناسان بالینی و کارشناسان تغذیه انجام می‌شود. با این مدل پیشگیرانه، پیش‌بینی می‌کنیم هزینه‌های سلامت خانواده‌ها تا 50 درصد کاهش یابد.

تسنیم: از نظر مالی، مردم برای بهره‌مندی از خدمات پزشک خانواده چه هزینه‌ای پرداخت می‌کنند؟

صائینی: یکی از مزیت‌های بزرگ این طرح، رایگان بودن بخش مهمی از خدمات است. هر فرد تحت پوشش که پزشک خانواده خود را انتخاب کرده باشد، 4 ویزیت در طول یک سال را به‌صورت کاملاً رایگان دریافت می‌کند. برای بیماران مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج نیز، تمام مراجعات به پزشک خانواده بدون محدودیت، رایگان است. تنها در صورتی که تعداد مراجعات بیش از 4 بار در سال باشد، سازوکار پرداخت به‌صورت تعرفه 30 درصد فرانشیز و 70 درصد سهم بیمه محاسبه می‌شود. علاوه بر این، در مراکز دولتی طرف قرارداد، خدمات پاراکلینیکی نیز با پوشش بیمه‌ای مناسب ارائه می‌شود.

تسنیم: یکی از دغدغه‌های مردم سردرگمی در مراجعه به پزشک متخصص است. در طرح جدید، نظام ارجاع چگونه مدیریت می‌شود؟

صائینی: کاملاً درست است؛ تشخیص اینکه فرد دقیقاً به کدام تخصص نیاز دارد برای یک فرد عادی دشوار است. در طرح پزشک خانواده، پزشک به‌عنوان «دروازه‌بان سلامت» عمل می‌کند. او پس از بررسی وضعیت بیمار، در صورت نیاز به تخصص، رشته مربوطه را انتخاب کرده و حتی فرایند نوبت‌دهی و تعیین ساعت مراجعه به متخصص را برای بیمار انجام می‌دهد. این کار ضمن جلوگیری از مراجعات غیرضروری و آزمون و خطای بیماران در مراکز درمانی، باعث می‌شود که ارجاعات هدفمند و تخصصی‌تر صورت گیرد. شهرستان خدابنده هم‌اکنون به عنوان پایلوت اجرای این نسخه پیشرفته (نسخه 03) انتخاب شده تا الگوی موفقی برای سایر شهرهای استان فراهم شود.

انتهای پیام/